'Kabinet moet witwascontrole centraal gaan organiseren'

Het kabinet moet de strijd tegen witwassen slimmer organiseren en niet verder versnipperen. Banken extra toegang geven tot de Basisregistratie Personen lijkt efficiënt, maar vergroot de spanning tussen publieke taken en private poortwachters. De oplossing ligt in centrale regie, uniforme digitale standaarden en versnelling van digitale identificatie.

Joris Joppe

De overheid heeft de opsporing van witwassen nadrukkelijk bij banken en andere poortwachters zoals accountants belegd. Zij moeten klanten identificeren, transacties analyseren en afwijkingen melden. Dat is feitelijk een publieke taak, maar zonder dat deze partijen altijd beschikken over een uniform en toekomstbestendig instrumentarium. Het gevolg is dat iedere instelling eigen systemen, interpretaties en risicomodellen ontwikkelt.

Tegen die achtergrond is het opvallend dat nu wordt ingezet op extra toegang tot de BRP. Privacyexperts plaatsen daar terecht vraagtekens bij. Tegelijkertijd werkt Europa aan de invoering van de digitale identiteit, de EDI-Wallet, die naar verwachting uiterlijk in 2026 voor alle burgers en bedrijven beschikbaar moet zijn. Zo’n digitale wallet biedt juist een gestandaardiseerde en gecontroleerde manier om identiteitsgegevens te delen, zonder dat databanken breder worden opengesteld.

Een deel van de oplossing ligt ook in het verplicht stellen van e-facturatie voor alle transacties in Nederland. Wanneer facturen volledig digitaal en volgens vaste Europese standaarden worden uitgewisseld, ontstaat een uniform datamodel met gestructureerde informatie over verzender, ontvanger, bedragen en btw. In landen waar dit al verplicht is zoals Italië en België, kan de overheid vrijwel realtime afwijkende patronen signaleren, zoals onlogische factuurketens of plotselinge volumestijgingen.

Als zulke gegevens centraal beschikbaar zijn voor toezicht, hoeft niet iedere bank afzonderlijk dezelfde analyses uit te voeren. Monitoring van fraude en witwassen kan dan consistenter en transparanter worden ingericht, met minder verspreiding van privacygevoelige gegevens. Als die stap uitblijft, dreigt een steeds complexer stelsel waarin bevoegdheden worden uitgebreid, maar de structurele oplossing uit zicht blijft.