Prijs aardgas rond prijsplafondprijs van 2023

De prijs van aardgas op de groothandelsmarkt (TTF) is de afgelopen maand gestegen van rond de €30/MWh voor de oorlog naar een piek van €74/MWh op 19 maart, naar €44/MWh nu. De geopolitieke situatie maakt de prijzen zeer volatiel. Sinds de aankondiging van het staakt het vuren in het Midden-Oosten zijn de gasprijzen op de groothandelsmarkt gedaald, al ligt de prijs nog ruim boven de vooroorlogse situatie. De prijzen die huishoudens moeten betalen volgen de ontwikkelingen op de groothandelsmarkt. Uit de Energiemonitor van de ACM blijkt dat het tarief voor aardgas met een vast contract voor 1 jaar de afgelopen maand met 27% gestegen is naar €1,57 per m3. De maximale gasprijs van het prijsplafond in 2023 was €1,45 per m3 (dit is gecorrigeerd voor inflatie nu ca. €1,59). Een gemiddeld huishouden met een verbruik van 800m3 gas en 2550 kWh elektriciteit betaalt bij het afsluiten van een jaarcontract in april bijna €400 per jaar meer dan de maand daarvoor.

De prijzen voor variabele contracten zijn de afgelopen maand nog ongeveer gelijk gebleven. Dit komt doordat prijsstijgingen langzamer doorwerken naar variabele contracten en leveranciers prijswijzigingen van lopende variabele contracten minimaal 30 dagen van te voren aan moeten kondigen. De ACM verwacht dat de tarieven van variabele contracten die tussentijds gewijzigd mogen worden de komende maand daarom wel zullen stijgen.

Van alle huishouden in Nederland heeft 33% een contract met een initiële looptijd van langer dan 1 jaar, 21% heeft een vast contract met een initiële looptijd van 1 jaar, 39% heeft een variabel contract en 7% heeft een dynamisch contract. Of en wanneer huishoudens de stijgende prijzen merken in hun portemonnee hangt af van het type contract, de eventuele resterende looptijd van het contract en de internationale ontwikkelingen die de hoge prijzen veroorzaken.

De ontwikkeling van de gasprijs is sterk beïnvloed door de stijging van de belasting op aardgas, van €0,44 in 2022 naar €0,73 per m3 in 2026. De belasting op elektriciteit daalde juist, na een eenmalige verlaging in 2022 tot €0,04 per kWh, van €0,15 in 2023 tot €0,11 in 2026.

Energie besparen, bijvoorbeeld door woningisolatie en investeren in verduurzaming en eigen opwek van zonnepanelen, helpt om de energierekening te verlagen en minder gevoelig te zijn voor prijsstijgingen. Huishoudens in Nederland zijn sinds de energiecrisis in 2022 en 2023 ca. gemiddeld ongeveer een derde minder aardgas gaan gebruiken. Het gemiddelde elektriciteitsverbruik is in die periode ongeveer gelijk gebleven. De gemiddelde koopkracht van huishoudens in 2023 en 2024 gezamenlijk met 4,2% gestegen ten opzichte van 2022.

Betaalbaarheid voor kwetsbare huishoudens

Een (verdere) besparing is niet voor alle huishoudens mogelijk, dat geldt met name voor de korte termijn. De betaalbaarheid van energie voor kwetsbare huishoudens staat al langere tijd onder druk. De situatie in het Midden Oosten verergert dit. Daarom is het verstandig dat het kabinet start met de voorbereiding van gerichte maatregelen om te voorkomen dat kwetsbare huishoudens door hoge energieprijzen in de problemen komen. Met gerichte steun voor kwetsbare huishoudens kunnen de prikkels om te isoleren en te besparen voor huishoudens in stand blijven. Bij een algemene prijscompensatie zoals een prijsplafond voor alle huishoudens is dat niet het geval. De ACM heeft de verschillende beleidsopties voor de aanpak van energiearmoede bij kwetsbare huishoudens in 2024 al uitgewerkt,

Manon Leijten, bestuurslid van de ACM: “Uit de Energiemonitor van de ACM blijkt dat de prijzen voor gas en elektriciteit de afgelopen maand zijn gestegen. De groep die nu direct geraakt wordt door hoge prijzen van zijn energiecontract is nog relatief klein. Maar we weten niet hoe het conflict in het Midden-Oosten zich zal ontwikkelen en wat de prijzen de komende maanden gaan doen. De gestegen energieprijzen zorgen nu al voor veel onzekerheid en ongerustheid. Daarom is het goed dat het kabinet kijkt welke gerichte maatregelen er genomen kunnen worden om te voorkomen dat kwetsbare huishoudens dieper onder de armoedegrens zakken.”

Aanbod contracten

Uit de Energiemonitor van de ACM blijkt dat er op dit moment ruime keuze is aan verschillende contracten voor consumenten. Er zijn 27 leveranciers die een vast contract aanbieden, 30 leveranciers die variabel aanbieden en 30 leveranciers die een dynamisch contract aanbieden. Enkele leveranciers zijn vorige maand korte tijd gestopt met het aanbieden van vaste contracten. De ACM heeft deze leveranciers daar over gesproken en ziet dat deze leveranciers op dit moment weer vaste contracten aanbieden. Energieleveranciers zijn verder verplicht in ieder geval 2 soorten modelcontracten aan te bieden. Een modelcontract waarbij de prijs 4 keer per jaar aangepast kan worden, en een modelcontract met een vaste prijs voor 1 jaar.

Ontwikkelingen groothandelsmarkt

Uit de Energiemonitor van de ACM blijkt dat de stijging van de prijzen op de groothandelsmarkten eerst vooral beperkt bleven tot aardgas met levering binnen een jaar. Vervolgens zijn de prijzen voor de leveringsperiode daarna ook opgelopen. Dit toont dat marktpartijen er steeds meer op rekenen dat de problemen met de levering van vloeibaar aardgas uit het Midden-Oosten langere tijd zullen duren. De hoge prijzen worden niet alleen veroorzaakt door de afsluiting van de Golf van Hormuz, maar ook door aanvallen op productielocaties voor vloeibaar aardgas in de Perzische Golf. Het volledig herstellen van deze productielocaties kan jaren duren, dus een einde aan de oorlog en het openen van de Golf van Hormuz betekenen niet dat het aanbod van vloeibaar aardgas direct compleet wordt hersteld. Er is momenteel geen sterke prijsprikkel voor marktpartijen om de gasopslagen te vullen. De aanvoer van LNG naar Nederland is momenteel nog steeds stabiel.

Monitor brandstofprijzen

Vanwege de onrust op de energiemarkt heeft de ACM besloten de monitoring uit te breiden met een monitor van de brandstofprijzen die huishoudens en bedrijven betalen aan de pomp. De ACM houdt hiermee de marktontwikkelingen in de brandstofketen in de gaten en kijkt daarbij naar retailprijzen en inkoopprijzen. ACM verwacht binnen 3 á 4 weken de eerste bevindingen te kunnen publiceren.

Beduidend hogere tarieven gas en elektriciteit De ACM houdt toezicht op de tarieven van energieleveranciers. Bij dit toezicht kijkt de ACM onder andere naar prijsverschillen tussen leveranciers en de redenen voor het prijsverschil. Uit de Monitor Consumentenmarkt Energie van de ACM blijkt dat tarieven van bepaalde contracten voor huishoudens deze maand beduidend hoger zijn dan vergelijkbare contracten van andere leveranciers.

Leverancier - Type contract
Ventum - Variabel elektriciteit
Holland Energie - Dynamisch elektriciteit
Scholt Energy BV - Dynamisch elektriciteit
NextEnergy - Dynamisch electriciteit

Uit de Monitor Consumentenmarkt Energie van de ACM blijkt verder dat een aantal leveranciers beduidend hogere tarieven rekent voor hun modelcontract. Dit is het geval bij Tibber, EP Commodities, EnergyZero, Greenchoice, ANWB Energie, Zonneplan Energie en Vrijopnaam. Modelcontracten zijn standaardcontracten die alle leveranciers verplicht aan moeten bieden. Dit geldt ook voor leveranciers die bijvoorbeeld uitsluitend dynamische contracten aan willen bieden. Het feit dat het tarief van het modelcontract beduidend hoger is zegt niets over de tarieven van de andere contracten die deze leveranciers aanbieden.