ACM: Investeringsplannen netbeheerders laten verbetering zien, maar verdere aanscherping nodig

Netbeheerders slagen er steeds beter in om te onderbouwen welke investeringen zij de komende 15 jaar moeten doen in de elektriciteits- en gasnetten. Dat blijkt uit de tweejaarlijkse toets van de investeringsplannen door de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Tegelijkertijd ziet de ACM tekortkomingen en verbeterpunten. Netbeheerders verwachten de komende jaren meer dan €200 miljard te investeren in de elektriciteits- en gasnetten. Het is mogelijk dit bedrag aanzienlijk te verlagen als het Rijk, provincies en gemeenten duidelijkere keuzes maken over het energiesysteem van de toekomst.

In de Energiewet is geregeld dat de ACM iedere twee jaar de investeringsplannen van netbeheerders toetst. De elektriciteits- en gasnetten moeten de komende jaren fors worden uitgebreid en aangepast vanwege de energietransitie en de aanpak van het overvolle stroomnet. De ACM stelt vast dat deze investeringen de komende jaren ook daadwerkelijk nodig zijn. Tegelijkertijd ziet de ACM dat netbeheerders er niet in slagen om alle geplande werkzaamheden op tijd af te ronden. Dit komt onder meer door lange vergunningprocedures en krapte aan personeel en materiaal. Het feit dat er in de praktijk minder investeringen gerealiseerd worden dan gepland wijst er op dat uitvoering van plannen moet worden versneld of – als dat echt niet mogelijk is – er realistischer moet worden gepland. Het is belangrijk dat afnemers weten waar ze aan toe zijn.

Slimmer gebruik van bestaande netten

De ACM constateert daarnaast dat netbeheerders in hun plannen nog onvoldoende rekening houden met slimme oplossingen om bestaande netten beter te benutten. Alternatieve transportrechten en tijdsgebonden tarieven, batterijen en energyhubs kunnen de noodzaak voor extra investeringen in het stroomnet beperken. Netbeheerders hebben hierin een belangrijke adviserende en faciliterende rol. Door de voordelen van dergelijke oplossingen inzichtelijk te maken en deze actief te ondersteunen, kan het bestaande net efficiënter worden gebruikt en kunnen kosten worden beperkt.

Keuzes voor energiesysteem van de toekomst

Netbeheerders verwachten de komende jaren meer dan €200 miljard te investeren in de elektriciteits- en gasnetten. Er is de afgelopen jaren veel onderzoek gedaan naar mogelijkheden om deze investeringen te beperken en daarmee de stijging van nettarieven in de hand te houden. Onderzoek van TNO uit 2025 toonde aan dat met slimme energieplanologie, stimuleren van flexibiliteit en het ontwikkelen van warmtenetten miljardenbesparingen mogelijk zijn. Volgens Netbeheer Nederland kan er tot €30 miljard worden bespaard als het Rijk, provincies en gemeenten duidelijke keuzes maken over het toekomstige energiesysteem. Duidelijke keuzes voorkomen dat netbeheerders zich voorbereiden op alle mogelijke scenario’s en infrastructuur aanleggen die achteraf gezien niet nodig blijkt of die op de verkeerde plaats ligt. Voorbeelden zijn de keuze tussen volledige elektrificatie van industrie of de inzet van waterstof of de keuze om bouw van datacenters en elektrolysers alleen toe te staan bij productielocaties van elektriciteit.

Brief aan minister Klimaat en Groene Groei

De ACM stuurt een brief naar de minister van Klimaat en Groene Groei om de uitkomsten van de toets van de investeringsplannen onder de aandacht te brengen. In deze brief zal de ACM ook benadrukken dat er scherpe politieke keuzes nodig zijn om onnodige kosten en overinvesteringen op de lange termijn te voorkomen. Verder concludeert de ACM dat netbeheerders niet alle noodzakelijke investeringen in het elektriciteitsnet kunnen uitvoeren om alle aanvragers van transportcapaciteit te bedienen. Ook investeringen in kwaliteit staan onder druk.

Verbetering zichtbaar, maar niet overal voldoende

De ACM ziet dat de kwaliteit van de investeringsplannen de afgelopen jaren is verbeterd. GTS, Enexis, Liander, Stedin en TenneT hebben een redelijk en transparant investeringsplan opgesteld en plannen op professionele wijze voor de toekomst. De ACM geeft deze netbeheerders groen licht om hun investeringsplannen 2026 vast te stellen. De navolgbaarheid van de investeringsplannen van de kleinere regionale netbeheerders Coteq, RENDO en Westland Infra beoordeelt de ACM als onvoldoende. Om te waarborgen dat hun investeringsplannen 2028 wel aan de vereiste kwaliteit voldoen, zal de ACM deze drie netbeheerders een bindende gedragslijn opleggen. Omdat de ACM het belangrijk vindt dat noodzakelijke uitbreidingen en aanpassingen van de netten geen onnodige vertraging oplopen, mogen ook deze netbeheerders hun investeringsplannen 2026 vaststellen.

Verslag toets ACM investeringsplannen 2026

De ACM publiceert dit jaar voor het eerst de brieven die zijn aan netbeheerders stuurt met haar beoordeling van de investeringsplannen 2026. Hiermee maakt zij inzichtelijk hoe zij tot haar oordeel is gekomen, zodat netgebruikers de uitkomsten van de toets kunnen volgen.

Consultatie toekomstige toets ACM op de investeringsplannen 2028

Daarnaast start de ACM een consultatie over de manier waarop zij investeringsplannen toetst. De ACM vindt het belangrijk om bij de verdere aanscherping van haar toetsingskader voor de investeringsplannen 2028 gebruik te maken van inzichten van betrokken partijen en experts. Vanaf 23 april 2026 kunnen zij reageren op deze consultatie. De consultatie gaat alleen over de manier waarop de ACM de investeringsplannen van netbeheerders toetst, en dus niet over de inhoud van de investeringsplannen zelf.