Energiemonitor ACM: veel consumenten stapten over naar vast contract na uitbreken oorlog

De stijgende energieprijzen als gevolg van de oorlog in Iran hebben ertoe geleid dat veel consumenten kritisch naar hun energiecontract hebben gekeken. Direct na het uitbreken van de oorlog stapten opvallend veel huishoudens over naar een vast contract. Dit blijkt uit de Energiemonitor van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Waar het afgelopen jaar het aantal huishoudens met een vast contract maandelijks netto met circa 20.000 huishoudens groeide, was dit in maart maar liefst 110.000.

Deze overstap ging niet ten koste van het aantal afnemers met een dynamisch contract. Dat aantal steeg in diezelfde maand met 17.000, in lijn met de groei die de ACM al langere tijd waarneemt. De overstap naar vaste contracten is dus vrijwel volledig afkomstig van consumenten die daarvoor een variabel contract hadden.

Eerder adviseerde de ACM consumenten om vanwege de onzekere internationale ontwikkelingen na te denken over welk type contract het beste bij hun persoonlijke situatie past. Uit de Energiemonitor van de ACM blijkt dat veel consumenten dit advies ter harte hebben genomen. Welk contract het beste is, hangt af van de persoonlijke omstandigheden en voorkeuren. De ACM raadt consumenten aan altijd zelf een afweging te maken op basis van een goede vergelijking van verschillende typen contracten en leveranciers.

Energietransitie beste bescherming tegen prijsschokken door geopolitieke ontwikkelingen

Nederland is voor circa tweederde afhankelijk van aardgas uit het buitenland. Internationale ontwikkelingen zoals de oorlog in Iran hebben daardoor direct grote gevolgen voor wat consumenten en bedrijven betalen voor energie. Door minder afhankelijk te zijn van gas – bijvoorbeeld door te besparen of te elektrificeren – worden huishoudens en bedrijven weerbaarder tegen prijsschokken. De stijgende gasprijzen zijn een stimulans om te verduurzamen: er zijn signalen dat de interesse in maatregelen zoals warmtepompen en elektrische auto's de afgelopen maand is toegenomen.

Uit de Monitor blijkt ook dat stijgende gasprijzen nog steeds leiden tot hogere elektriciteitsprijzen, al wordt deze relatie kleiner door het groeiende aandeel hernieuwbare energie. Op steeds meer momenten is goedkope zon- en windenergie voldoende om aan de vraag te voldoen. Dit leidt tot lagere elektriciteitsprijzen. Soms zijn elektriciteitsprijzen zelfs negatief. Huishoudens met een dynamisch contract kunnen daarvan profiteren door hun verbruik naar deze goedkope momenten te verplaatsen.

Manon Leijten, bestuurslid van de ACM: "De recente geopolitieke spanningen maken pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar we zijn door onze afhankelijkheid van buitenlands gas. De energietransitie is de beste bescherming voor de portemonnee van consumenten en bedrijven. Hoe meer we investeren in energiebesparing en hernieuwbare energie, hoe minder last we hebben van prijsschokken. We zien nu al dat op momenten met veel zon en wind de elektriciteitsprijzen fors lager liggen."

Ruime keuze aan contracten

Uit de Monitor blijkt dat er nog altijd ruime keuze is voor consumenten, met bijna 30 leveranciers die vaste contracten aanbieden en ruim 30 leveranciers die variabele of dynamische contracten aanbieden. In totaal zijn er in Nederland 52 energieleveranciers met een vergunning om gas en/of elektriciteit te leveren aan huishoudens en andere afnemers met een kleine aansluiting.

In de Energiewet is geregeld dat leveranciers altijd twee soorten modelcontracten moeten aanbieden: een modelcontract met variabele tarieven en een modelcontract met een vast tarief voor één jaar. De ACM heeft in december 2025 nieuwe modelcontracten vastgesteld en leveranciers drie maanden de tijd gegeven om deze in te voeren. Uit controles bleek dat niet alle leveranciers op 1 april 2026 aan deze verplichting voldeden. De ACM heeft deze 17 leveranciers hierop aangesproken. Inmiddels bieden alle leveranciers met een vergunning de verplichte modelcontracten aan.

Gasopslagen

De gasopslagen worden geleidelijk gevuld. Aan het begin van het vulseizoen op 1 april bedroeg de vulgraad circa 4,5%, momenteel ligt dit rond de 11%. Dit is lager dan een jaar geleden, toen de vulgraad circa 29% bedroeg. Nederland is op basis van Europese regelgeving verplicht de gasopslagen tussen 1 oktober en 1 december voor minimaal 74% te vullen.

Europa moet op prijs concurreren met Azië voor levering van LNG. De gasprijs in Aziatische landen ligt momenteel hoger dan in Europa, waardoor LNG tankers geneigd zouden kunnen zijn om aan Azië te leveren in plaats van Europa. Ondanks dat is de aanvoer van LNG naar Nederland stabiel; in april lag het importniveau in lijn met voorgaande jaren. Het prijsverschil tussen gas voor levering in de zomer en in de winter zorgt ervoor dat het op dit moment niet lonend is voor bedrijven om de Nederlandse gasopslagen te vullen.

Tarieven

De tarieven van aangeboden vaste contracten zijn deze maand met 7-10% gedaald ten opzichte van vorige maand. Dit is consistent met de gedaalde groothandelsprijzen. De prijzen voor gas liggen echter nog wel 9-14% hoger dan twee maanden geleden, vlak voor de oorlog. Tarieven voor elektriciteit zijn 4-8% hoger ten opzichte van die periode.

Beduidend hogere tarieven

De ACM houdt toezicht op de tarieven van energieleveranciers en kijkt daarbij onder andere naar prijsverschillen tussen leveranciers. Uit de Monitor Consumentenmarkt Energie blijkt dat tarieven van bepaalde contracten deze maand beduidend hoger zijn dan vergelijkbare contracten van andere leveranciers.

Leverancier - Type contract
VanHelder - Gas 1 jaar Vast
Noord Energie - Gas 1 jaar Vast
Ventum - Elektriciteit Variabel
Energyhouse - Elektriciteit Variabel
Kikker - Elektriciteit Dynamisch
VanHelder - Elektriciteit Dynamisch

Uit de Monitor blijkt verder dat een aantal leveranciers beduidend hogere tarieven rekent voor hun modelcontract. Dit is het geval bij Tibber, EP Commodities en OM | Nieuwe Energie. Modelcontracten zijn standaardcontracten die alle leveranciers verplicht moeten aanbieden. Het feit dat het tarief van het modelcontract beduidend hoger is, zegt niets over de tarieven van de andere contracten die deze leveranciers aanbieden.