Een energiecrisis maakt nog geen economische crisis

Nu onduidelijk is wanneer er weer vredesoverleg start tussen Iran en de Verenigde Staten en alarmerende koppen ons om de oren vliegen, is het tijd om het te hebben over de orde van grootte van de economische impact van alweer een energiecrisis. Hou het hoofd nog even koel.

Marieke Blom

Het Internationaal Energieagentschap waarschuwt deze week voor ‘de grootste energiecrisis ooit’. In Washington waarschuwen financiële wereldleiders dat de financiële markten de economische impact flink onderschatten. Dus, vroeg de CEO van een industriebedrijf me deze week, kan dit net zo ernstig worden als Covid?

Ze zette me daarmee aan het denken over de manier waarop economen op dit soort momenten communiceren. We hebben het vooral over de risico’s. De pers haakt daarbij vooral aan op de meest alarmerende verhalen. Dus laat ik proberen de orde van grootte zo helder mogelijk te maken.

We stellen vandaag onze groeiraming voor de eurozone naar beneden bij met 0,2%-punt. We rekenen nog altijd op gematigde groei van zo’n 0,5 tot 1 procent voor de meeste Europese landen. Nederland steekt er positief bovenuit met meer dan 1 procent groei dit jaar. In ons negatieve scenario zouden we kunnen uitkomen op stagnatie of lichte krimp. Een flinke recessie met krimp van meer dan 0,5 procent, waarbij de werkloosheid flink zou oplopen, verwachten wij vooralsnog in geen van onze scenario’s.

Ter vergelijking: in 2009 en 2020 tijdens Covid en de Grote Financiële crisis kromp de Nederlandse economie met bijna 4%, ondanks overheidssteun (2,6 mld euro of 0,4% bbp in 2009 en 30 miljard euro of ruim 3% van het bbp in 2020). Dat is wat ik een crisis zou noemen. En dat is niet wat we voorzien. We zijn daarbij geen uitzondering. Indicatoren op de financiële markten passen bij een beeld van licht terugvallende groei en tijdelijk hogere inflatie. Zo zijn de risicopremies op bedrijfsleningen en Europese landen met hogere schulden zijn bijvoorbeeld beperkt opgelopen. Dat de lange termijnrentes hoger zijn wijst niet op een verwachte recessie.

De ECB en het IMF waarschuwen dat de financiële markten zich vergissen, omdat die ervan uit lijken te gaan dat het conflict snel overgaat. Een begrijpelijke waarschuwing, de kans dat het conflict langer duurt is reëel. De vraag is dan hoe erg de instituten denken dat het kan worden. Volgens de inschattingen van deze instituten hun meest negatieve scenario’s niet uit op crisiscijfers: de ECB ziet de groei in de eurozone dan in totaal met 1 procentpunt afnemen in 2026 en 2027. In het ernstige scenario van het IMF neemt de wereldwijde groei dit en volgend jaar met 1 procentpunt af. Het CPB komt voor Nederland in hun slechtste scenario uit op stagnatie, zowel dit jaar als volgend jaar. In die schattingen gaan de instituten er niet van uit dat de overheid de economie stut. Dat laat zien dat hun inschattingen niet overeenkomen met de economische impact van de laatste twee crisissen.

Drie voorbeelden van factoren die de klap temperen: gas zal waarschijnlijk alsnog afdoende beschikbaar zijn, zoals we hier schreven. De prijzen van gas zijn inmiddels weer gedaald. Wat ook helpt is dat de arbeidsmarkt nog altijd krap is: bedrijven zullen dan minder snel mensen ontslaan als het even tegenzit, omdat ze verwachten later weer om mensen verlegen te zitten. En tot slot hebben consumenten in de afgelopen jaren veel geld opgepot, Nederlanders spaarden afgelopen jaar 17 cent van iedere euro inkomen. Ze kunnen ervoor kiezen om dit spaargeld in te zetten, in plaats van te bezuinigen op andere uitgaven, om zo hun hogere energiekosten te betalen. Dat vermindert de doorwerking van de hoge energieprijzen op de rest van de economie.

Nogmaals: er zal pijn zijn, zeker als de oorlog nog lang duurt. De klap komt volgens het IMF het sterkst terecht bij de minst ontwikkelde landen – we lezen allemaal over Azië waar de tekorten nijpend zijn. Energierekeningen zullen in de loop van het jaar verder stijgen en sommige mensen zullen dan moeten bezuinigen op dagelijkse zaken als kleding of een uitje. Er zullen meer bedrijven failliet gaan. Het is verre van een pretje, maar geen economisch armageddon.

Dat betekent dat het nu vanuit de ramingen niet aan de overheid is om de economie te stutten. Een klein en tijdelijk pakket, dat zich richt op de mensen die deze klap slecht kunnen opvangen, is wat dat betreft goed op zijn plaats. Het is begrijpelijk, na alle bewogen jaren, dat we mentaal snel in de crisisstand gaan. Maar de waarschuwingen voor een energiecrisis zijn nog niet hetzelfde als het vooruitzicht van een economische crisis, dus laten we het hoofd nog even koel houden.