Dit voorzagen we toen
Het jaar 2008 is voor beleggers dramatisch verlopen en wereldwijd halveerden de beurzen. Banken schudden op hun grondvesten, huizenprijzen in Amerika kelderden en de kredietcrisis lijkt enkel maar aan hevigheid te winnen. In dit bericht geven we in bondige bewoordingen onze visie voor 2009 en de daaropvolgende jaren.
Vicieuze cirkel
De kredietcrisis, die halverwege 2007 de kop opstak, brak afgelopen najaar pas in volle hevigheid uit. Banken bleken amper nog bereid elkaar geld te lenen en ook de kredietverleningen aan bedrijven, zowel aan gezonde als aan ongezonde, is voor een groot deel opgedroogd.
Bedrijven reageren door investeringen terug te schroeven en personeel, al dan niet tijdelijk, te ontslaan. Terughoudendheid bij de consument leidt tot afnemende omzetten bij bedrijven, verder terugschroeven van investeringen en nog meer 'verplicht verlof' en ontslagen. En dat maakt weer dat banken, bedrijfsleven en de consument enkel nog terughoudender worden. Op korte termijn is zo'n negatieve feedback loop (vicieuze cirkel) eigenlijk nauwelijks te doorbreken.
Geld verdampt
Afgelopen jaar is er wereldwijd zo'n EUR 25 biljoen op de beurzen 'verdampt'. Eén biljoen is een 1 met 12 nullen, ofwel duizend miljard. Soms krijgen we vragen van beleggers die zich afvragen waar al dit geld nu dan is. Bij de Arabieren misschien? Nee... dat geld is 'verdampt' en is er eigenlijk ook nooit geweest.
Hoezo? Stelt u zich een straat voor met 10 identieke huizen. Een recent verkochte woning bracht EUR 400.000 op. De hele straat heeft daarmee een theoretische waarde van EUR 4.000.000. Nu wordt een volgend huis verkocht, maar voor 'slechts' EUR 300.000. De theoretische straatwaarde bedraagt daarmee nog slechts EUR 3.000.000. En dat miljoen dan? Eigenlijk was dat gewoon een illusie...
Visie economie
Doorgaans is de beurs een vrij goede indicator van wat er 6 tot 12 maanden later in de economie gebeurd. De zeer forse koersdalingen van afgelopen jaar beloven dan ook niet veel goeds. Wij voorzien zeker voor de eerstkomende kwartalen nog amper tekenen van economisch herstel.
Aannemelijk is dat de werkloosheid (sterk) verder zal oplopen, dat nog heel wat bedrijven failliet zullen gaan en dat bedrijven hun winstverwachtingen verder neerwaarts zullen bijstellen. En waarschijnlijk dat u ook op tv en in de geschreven media nog heel wat pessimisme zult horen doorklinken. Helaas, dit is onze visie en veel mooier kunnen we het niet maken...
Visie aandelenmarkt
Waar de economie enige tijd achter de beurs aanhobbelt, geldt omgekeerd logischerwijs dat de beurs enige tijd op de 'echte economie' vooruitloopt.
Wanneer we kijken naar genormaliseerde winsten geldt dat de waardering van aandelen momenteel erg laag zijn. Bij 'genormaliseerde winsten' wordt als het ware een correctie aangebracht voor hoge winsten in tijden van hoogconjunctuur en lagere winsten in tijden van laagconjunctuur, zoals die nu voor de deur staat.
De mate van 'angst' onder beleggers, banken en bedrijven is nog altijd zeer hoog te noemen. Wij verwachten dat wanneer deze haast panische angst stilaan begint weg te ebben, dit zal resulteren in een duidelijk koersherstel voor de aandelenbeurzen wereldwijd. Het is ook niet heel verwonderlijk dat Buffett enkele maanden terug aangaf de actuele situatie aan te grijpen om fors aandelen in te slaan.
Wanneer de opmars van aandelen zal beginnen laat zich niet voorspellen. Een situatie waarin aandelen nauwelijks nog verder wegzakken op slecht nieuws is vaak wel een indicatie dat het ergste leed geleden is. Verwacht mag worden dat het herstel van de beurs zal beginnen lang voordat de eerste tekenen van economisch herstel zich in de cijfers zullen openbaren.
Gevaarlijke "veilige" belegging"
Wereldwijd hebben overheden op velerlei manieren, en op zeer grote schaal, geld in het financiële systeem gepompt. De vrijwel ongeremde liquiditeitsverstrekking zal naar onze mening vroeg of laat inflatie in de hand werken. En met een hogere inflatie zal waarschijnlijk ook de rente oplopen.
Vooral langjarige staatsobligaties zijn gevoelig voor fluctuaties in rentestanden. Het afgelopen jaar zijn deze obligaties sterk in koers opgelopen. Hiermee is het (relatieve) rendement dat u op deze obligaties ontvangt - de rente dus - fors teruggevallen. Een hogere rente zal leiden tot een duidelijke terugval in koers van langjarige staatsobligaties. Buffett zelf heeft enkele maanden terug aangegeven afscheid te nemen van de (Amerikaanse) staatsobligaties die hij in zijn persoonlijke beleggingsportefeuille had zitten.
Warren Buffett
Buffett deed in zijn hele carrière slechts enkele keren een uitspraak over de beurs. En tot op heden is zijn trackrecord vrijwel perfect. Interessant is dan ook dat hij halverwege oktober opnieuw met een 'voorspelling' kwam. Buffett is van mening dat heel wat kwaliteitsbedrijven, en ook de beurs in het algemeen, te zwaar zijn afgewaardeerd. Vandaar dat hij de actuele koersen aangrijpt om aandelen te kopen.
'Vrijwel zeker zullen aandelen het beter doen dan spaargeld, waarschijnlijk zelfs met een substantiële marge.' - Warren Buffett over de aandelenmarkt, 16 oktober 2008
Bron: New York Times (zie http://www.nytimes.com/2008/10/17/opinion/17buffett.html)
In het exacte 'timen' van de markt is Buffett nooit erg goed geweest. Nogal eens hielden koerstrends nog een aantal maanden aan, voordat alsnog bleek dat Buffett's visie correct was. Wellicht dat zich nu eenzelfde scenario voordoet, en dat aandelen in de niet al te verre toekomst aan een krachtig herstel zullen beginnen.
Conclusie
In onze visie blijft de economie zich in 2009 uiterst moeizaam ontwikkelen. De lage waarderingen en de 'angst' onder beleggers maakt dat wij, net als Buffett, voor de komende jaren juist wél prima rendementen voor aandelenbeleggers voorzien.
Zowel de Europese en Amerikaanse beurzen, als de beurzen van vele opkomende landen zijn ons inziens wel heel zwaar afgestraft. Een koersherstel van 50% (of meer) binnen enkele jaren is naar onze mening een reële verwachting. De geschiedenis heeft geleerd dat degenen die de moed hadden aandelen te kopen in tijden van paniek, vaak al binnen enkele jaren prima rendementen konden optekenen...
Voor wie dit artikel wil opslaan of uitprinten om hier over enkele jaren nog eens op terug te kijken: onderstaand treft u de actuele koersniveaus van enkele bekende beurzen aan.
AEX (Nederland): 247,75
Bel20 (België): 1854,84
Dow Jones (Amerika): 8629,68
Nikkei (Japan): 8235,87
Hang Seng (China): 14758,39
Olie: $ 46,58
Om af te sluiten met één van de lijfspreuken van 's werelds beste belegger: 'Wees angstig wanneer anderen hebzuchtig zijn, maar wees hebzuchtig wanneer anderen angstig zijn' - Warren Buffett
Hendrik Oude Nijhuis
Vicieuze cirkel
De kredietcrisis, die halverwege 2007 de kop opstak, brak afgelopen najaar pas in volle hevigheid uit. Banken bleken amper nog bereid elkaar geld te lenen en ook de kredietverleningen aan bedrijven, zowel aan gezonde als aan ongezonde, is voor een groot deel opgedroogd.
Bedrijven reageren door investeringen terug te schroeven en personeel, al dan niet tijdelijk, te ontslaan. Terughoudendheid bij de consument leidt tot afnemende omzetten bij bedrijven, verder terugschroeven van investeringen en nog meer 'verplicht verlof' en ontslagen. En dat maakt weer dat banken, bedrijfsleven en de consument enkel nog terughoudender worden. Op korte termijn is zo'n negatieve feedback loop (vicieuze cirkel) eigenlijk nauwelijks te doorbreken.
Geld verdampt
Afgelopen jaar is er wereldwijd zo'n EUR 25 biljoen op de beurzen 'verdampt'. Eén biljoen is een 1 met 12 nullen, ofwel duizend miljard. Soms krijgen we vragen van beleggers die zich afvragen waar al dit geld nu dan is. Bij de Arabieren misschien? Nee... dat geld is 'verdampt' en is er eigenlijk ook nooit geweest.
Hoezo? Stelt u zich een straat voor met 10 identieke huizen. Een recent verkochte woning bracht EUR 400.000 op. De hele straat heeft daarmee een theoretische waarde van EUR 4.000.000. Nu wordt een volgend huis verkocht, maar voor 'slechts' EUR 300.000. De theoretische straatwaarde bedraagt daarmee nog slechts EUR 3.000.000. En dat miljoen dan? Eigenlijk was dat gewoon een illusie...
Visie economie
Doorgaans is de beurs een vrij goede indicator van wat er 6 tot 12 maanden later in de economie gebeurd. De zeer forse koersdalingen van afgelopen jaar beloven dan ook niet veel goeds. Wij voorzien zeker voor de eerstkomende kwartalen nog amper tekenen van economisch herstel.
Aannemelijk is dat de werkloosheid (sterk) verder zal oplopen, dat nog heel wat bedrijven failliet zullen gaan en dat bedrijven hun winstverwachtingen verder neerwaarts zullen bijstellen. En waarschijnlijk dat u ook op tv en in de geschreven media nog heel wat pessimisme zult horen doorklinken. Helaas, dit is onze visie en veel mooier kunnen we het niet maken...
Visie aandelenmarkt
Waar de economie enige tijd achter de beurs aanhobbelt, geldt omgekeerd logischerwijs dat de beurs enige tijd op de 'echte economie' vooruitloopt.
Wanneer we kijken naar genormaliseerde winsten geldt dat de waardering van aandelen momenteel erg laag zijn. Bij 'genormaliseerde winsten' wordt als het ware een correctie aangebracht voor hoge winsten in tijden van hoogconjunctuur en lagere winsten in tijden van laagconjunctuur, zoals die nu voor de deur staat.
De mate van 'angst' onder beleggers, banken en bedrijven is nog altijd zeer hoog te noemen. Wij verwachten dat wanneer deze haast panische angst stilaan begint weg te ebben, dit zal resulteren in een duidelijk koersherstel voor de aandelenbeurzen wereldwijd. Het is ook niet heel verwonderlijk dat Buffett enkele maanden terug aangaf de actuele situatie aan te grijpen om fors aandelen in te slaan.
Wanneer de opmars van aandelen zal beginnen laat zich niet voorspellen. Een situatie waarin aandelen nauwelijks nog verder wegzakken op slecht nieuws is vaak wel een indicatie dat het ergste leed geleden is. Verwacht mag worden dat het herstel van de beurs zal beginnen lang voordat de eerste tekenen van economisch herstel zich in de cijfers zullen openbaren.
Gevaarlijke "veilige" belegging"
Wereldwijd hebben overheden op velerlei manieren, en op zeer grote schaal, geld in het financiële systeem gepompt. De vrijwel ongeremde liquiditeitsverstrekking zal naar onze mening vroeg of laat inflatie in de hand werken. En met een hogere inflatie zal waarschijnlijk ook de rente oplopen.
Vooral langjarige staatsobligaties zijn gevoelig voor fluctuaties in rentestanden. Het afgelopen jaar zijn deze obligaties sterk in koers opgelopen. Hiermee is het (relatieve) rendement dat u op deze obligaties ontvangt - de rente dus - fors teruggevallen. Een hogere rente zal leiden tot een duidelijke terugval in koers van langjarige staatsobligaties. Buffett zelf heeft enkele maanden terug aangegeven afscheid te nemen van de (Amerikaanse) staatsobligaties die hij in zijn persoonlijke beleggingsportefeuille had zitten.
Warren Buffett
Buffett deed in zijn hele carrière slechts enkele keren een uitspraak over de beurs. En tot op heden is zijn trackrecord vrijwel perfect. Interessant is dan ook dat hij halverwege oktober opnieuw met een 'voorspelling' kwam. Buffett is van mening dat heel wat kwaliteitsbedrijven, en ook de beurs in het algemeen, te zwaar zijn afgewaardeerd. Vandaar dat hij de actuele koersen aangrijpt om aandelen te kopen.
'Vrijwel zeker zullen aandelen het beter doen dan spaargeld, waarschijnlijk zelfs met een substantiële marge.' - Warren Buffett over de aandelenmarkt, 16 oktober 2008
Bron: New York Times (zie http://www.nytimes.com/2008/10/17/opinion/17buffett.html)
In het exacte 'timen' van de markt is Buffett nooit erg goed geweest. Nogal eens hielden koerstrends nog een aantal maanden aan, voordat alsnog bleek dat Buffett's visie correct was. Wellicht dat zich nu eenzelfde scenario voordoet, en dat aandelen in de niet al te verre toekomst aan een krachtig herstel zullen beginnen.
Conclusie
In onze visie blijft de economie zich in 2009 uiterst moeizaam ontwikkelen. De lage waarderingen en de 'angst' onder beleggers maakt dat wij, net als Buffett, voor de komende jaren juist wél prima rendementen voor aandelenbeleggers voorzien.
Zowel de Europese en Amerikaanse beurzen, als de beurzen van vele opkomende landen zijn ons inziens wel heel zwaar afgestraft. Een koersherstel van 50% (of meer) binnen enkele jaren is naar onze mening een reële verwachting. De geschiedenis heeft geleerd dat degenen die de moed hadden aandelen te kopen in tijden van paniek, vaak al binnen enkele jaren prima rendementen konden optekenen...
Voor wie dit artikel wil opslaan of uitprinten om hier over enkele jaren nog eens op terug te kijken: onderstaand treft u de actuele koersniveaus van enkele bekende beurzen aan.
AEX (Nederland): 247,75
Bel20 (België): 1854,84
Dow Jones (Amerika): 8629,68
Nikkei (Japan): 8235,87
Hang Seng (China): 14758,39
Olie: $ 46,58
Om af te sluiten met één van de lijfspreuken van 's werelds beste belegger: 'Wees angstig wanneer anderen hebzuchtig zijn, maar wees hebzuchtig wanneer anderen angstig zijn' - Warren Buffett
Hendrik Oude Nijhuis
