Te hoge verwachtingen van educatie
Te veel focus en educatie kan eerder averechts werken was de conclusie van professor Henriette Prast tijdens een lezing bij het jaardiner van de VBA. Prast is specialist op het gebied van gedragseconomie en is werkzaam bij de universiteit van Tilburg. De rode draad van haar betoog was dat mensen juist vrij voorspelbaar zijn en dat beleid opgelegd vanuit de overheid vaker tegendraads werkt. ”Mensen zijn doorgaans absoluut niet rationeel. Het rationele element bij het keuzegedrag van mensen wordt enorm overschat” zo stelde Prast. Ze voegde er aan toe dat bij aanvang van het diner de meeste mensen een wijntje op hebben ze juist betere keuzes (lees: minder irrationeel) zouden kunnen maken.
Averechtse transparantie
Het is voor consumenten natuurlijk al niet makkelijk om verantwoorde financiële keuzes te maken maar als er vanaf hogerhand ook nog eens gestuurd wordt heeft dat in de regel een negatief effect. Als voorbeeld haalde Prast de transparantie van de provisies die hypotheekadviseurs in rekening kunnen brengen aan. In het geval van een optimale transparantie dan voelt de consument zich erg op zijn gemak.
Maar dit is echter meestal maar schijnzekerheid want door de zogenaamde eerlijkheid en transparantie van de hypotheekadviseurs treedt er een enorm voordeel voor de hypotheekadviseurs op. Zij kunnen namelijk nu op het oog nog legitiemere basis de hypotheken aanbevelen waar ze hoogste provisie voor krijgen. De consument leeft dan in een schijnzekerheid onder het mom dat de hypotheekadviseur zo eerlijk is geweest om zijn provisies op tafel te leggen: ”dan zal hij ook wel de beste hypotheek aanbevelen” is dan meestal het oordeel.
Schijnzekerheid door ervaring
”Vooral in de financiële wereld ligt schijnzekerheid op de loer” aldus Prast. De schijnzekerheid wordt mede gestimuleerd door het feit dat het in de financiële wereld relatief eenvoudig is om de schuld af te wentelen. Beleggingsadviseurs kunnen bijna altijd eenvoudig terugvallen op de zogenaamde onvoorspelbaar exogene factoren. Dan ligt het niet aan hun zelf maar juist aan anderen. ”Schakers en andere sporters waarbij men op zichzelf is aangewezen hebben juist veel minder overschatting van zichzelf” aldus Prast. De professor schrijft dit toe aan het feit dat alle gemaakte keuzes ook door die personen zelf gedaan werden. Zei kunnen amper wat aan overmacht toeschrijven.
Ze wees er op dat onder de slachtoffers van het schandaal van Bernie Madoff juist veel (professionele) beleggers zaten met veel ervaring. De AFM publiceerde in 2007 een onderzoek dat aantoonde dat het vooral de ervaren beleggers zijn die hun eigen kunnen te hoog inschatten. Hetzelfde fenomeen zien we bij de kopers van woekerpolissen. Dit waren doorgaans ook de meer opgeleide consumenten.
 Henriette Prast, Universiteit Tilburg |
Het is voor consumenten natuurlijk al niet makkelijk om verantwoorde financiële keuzes te maken maar als er vanaf hogerhand ook nog eens gestuurd wordt heeft dat in de regel een negatief effect. Als voorbeeld haalde Prast de transparantie van de provisies die hypotheekadviseurs in rekening kunnen brengen aan. In het geval van een optimale transparantie dan voelt de consument zich erg op zijn gemak.
Maar dit is echter meestal maar schijnzekerheid want door de zogenaamde eerlijkheid en transparantie van de hypotheekadviseurs treedt er een enorm voordeel voor de hypotheekadviseurs op. Zij kunnen namelijk nu op het oog nog legitiemere basis de hypotheken aanbevelen waar ze hoogste provisie voor krijgen. De consument leeft dan in een schijnzekerheid onder het mom dat de hypotheekadviseur zo eerlijk is geweest om zijn provisies op tafel te leggen: ”dan zal hij ook wel de beste hypotheek aanbevelen” is dan meestal het oordeel.
Schijnzekerheid door ervaring
”Vooral in de financiële wereld ligt schijnzekerheid op de loer” aldus Prast. De schijnzekerheid wordt mede gestimuleerd door het feit dat het in de financiële wereld relatief eenvoudig is om de schuld af te wentelen. Beleggingsadviseurs kunnen bijna altijd eenvoudig terugvallen op de zogenaamde onvoorspelbaar exogene factoren. Dan ligt het niet aan hun zelf maar juist aan anderen. ”Schakers en andere sporters waarbij men op zichzelf is aangewezen hebben juist veel minder overschatting van zichzelf” aldus Prast. De professor schrijft dit toe aan het feit dat alle gemaakte keuzes ook door die personen zelf gedaan werden. Zei kunnen amper wat aan overmacht toeschrijven.
Ze wees er op dat onder de slachtoffers van het schandaal van Bernie Madoff juist veel (professionele) beleggers zaten met veel ervaring. De AFM publiceerde in 2007 een onderzoek dat aantoonde dat het vooral de ervaren beleggers zijn die hun eigen kunnen te hoog inschatten. Hetzelfde fenomeen zien we bij de kopers van woekerpolissen. Dit waren doorgaans ook de meer opgeleide consumenten.
