Meer aandacht voor ethiek in financiële sector

De financiële sector kampt met een gebrek aan moreel besef. Daarom moet er meer aandacht komen voor de ethische kant van de economie, vooral in het academisch onderwijs. Daarvoor pleit dr. Aloy Soppe, universitair hoofddocent Financiële Ethiek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. In zijn boek ‘Grondlijnen voor een nieuwe financiële ethiek’ schetst hij hoe partijen in de sector verantwoordelijkheid kunnen nemen voor hun handelen. Volgens Soppe kun je de economie niet meer bestuderen zonder aandacht voor de morele kwaliteit van het economisch handelen.

Dr. Alloy Soppe, EUR
Dr. Alloy Soppe EUR

De grootschalige manipulatie van internationale rentetarieven (Libor) was het zoveelste voorbeeld van een gebrek aan ethisch besef binnen de financiële sector. En dat terwijl volgens Soppe morele vragen een paar decennia geleden veel minder een rol speelden. De financiële sector was in de eerste plaats dienend aan de reële economie. Tegenwoordig zijn groei en het maken van winst een doel op zich en wordt de reële economie vooral als klant gezien die complexe financiële producten nodig hebben om zich te verzekeren tegen de beweeglijkheid op de financiële markten. Soppe: “We kennen de gevolgen: woekerpolissen, de internetzeepbel en de schuldencrisis van banken en overheden. Terwijl een groot deel van de wereldbevolking honger lijdt, zijn landbouwproducten als soja en graan speelballen van grote beleggers geworden. Het is duidelijk dat de ethiek in de sector soms ver te zoeken is”.

Ethische kant economie

Maar wat is er aan dit onethische gedrag te doen? Soppe stelt dat er meer aandacht moet komen voor de ethische kant van de economie, vooral in het academische onderwijs. Moreel gevaar komt voort uit anoniem handelen en de omgang met megagrote geldstromen. De grenzen van het handelen van de partijen in de financiële sector moeten verkend en bespreekbaar worden gemaakt, zoals dat ook met het milieu en de economie gebeurt. In het boek ‘Grondlijnen voor een nieuwe financiële ethiek’ geven Soppe en co-auteur Ashvin Gonesh een aanzet tot een nieuwe wijze van omgaan met verantwoordelijkheid in de financiële branche. Ze kiezen daarbij een normatieve en generalistische benadering. Kern van het boek vormen zeven grondlijnen voor een nieuwe financiële ethiek: rechtvaardigheid, duurzaamheid, natuur, risico en rendement, participantenbenadering van de onderneming, legitimiteit en monisme.

Eenheid in belangen

De auteurs introduceren het filosofische begrip monisme (vrij vertaald: eenheidsleer) in de financiële ethiek om aan te geven dat, ondanks tegengestelde belangen en criteria, toch naar eenheid van belangen moet worden gezocht. “Je kunt de economie niet meer bestuderen zonder aandacht voor de morele kwaliteit van het economisch handelen van de partijen. Denk aan banken die zich soms veel lijken te permitteren omdat ze ‘toch wel gered worden’ als ze dreigen om te vallen. Het gaat altijd om het handelen van mensen. Dat betekent dat psychologie en moraliteit een niet minder belangrijke rol spelen dan alle andere rationele elementen als omzet draaien en werkgelegenheid creëren.”

Model

In het boek, met ook columns van Joris Luyendijk, worden de grondlijnen verwerkt tot een model, waarmee bijvoorbeeld beleggingen op de voedselmarkt in kaart worden gebracht. In hoeverre verhoudt het speculeren met graanprijzen zich tot rechtvaardigheid, duurzaamheid en respect voor andere participanten? Dit zou model kunnen staan voor de gehele financiële sector en voor de wijze waarop MVO en ‘stewardship’ zouden kunnen bijdragen aan een oplossing voor de fundamentele problemen in deze belangrijke bedrijfstak.