De schaduwzijde van IJslands wonderbaarlijk economisch herstel

Zes jaar geleden werd het IJslandse economisch mirakel dé exponent van overmatige kredietexpansie. Dat de economie in 2008 volledig instortte was er het onvermijdelijke gevolg. Drie banken ruïneerden het land nadat ze samen groter dan 10 keer de omvang van de lokale economie waren geworden.

Vandaag halen experts het dun bevolkte eiland opnieuw aan als voorbeeld, maar ditmaal van hoe het wél moet: de pijnlijke herstructurering en devaluatie produceerden immers een opmerkelijk – en in het westen haast uniek – herstel.

Toch heeft IJsland een groot probleem waar te weinig over wordt gepraat, meent Gillian Tett van de Financial Times: de oorzaak van de schuldencrisis blijft onopgelost en de problemen stapelen zich verder op.

Oorzaak crisis is er nog

De relatief hoge groeicijfers (ruim drie procent) en de opbloei van de toerisme-, energie- en IT-industrie in de nasleep van de val van enkele grote banken hebben de oorzaak van de IJslandse crisis niet kunnen wegnemen. Hoewel de staatsschuld volgens het IMF op ‘slechts’ 84% van het bbp staat, is de werkelijke ratio ongeveer 221% – dit inclusief de schulden van de banken die onrechtstreeks aan de overheid toekomen. De kans dat deze allemaal ooit worden terugbetaald is nihil.

Voorlopig negeert de overheid het probleem met kapitaalcontroles, die beleggers verhinderen om hun krona te dumpen. Deze staatsinterventie minimaliseerde het risico op kapitaalvlucht, maar ook de druk om het schuldprobleem definitief aan te pakken via nog pijnlijkere herstructureringen. “Kapitaalcontroles zijn onze versie van quantitative easing,” aldus een IJslandse politicus. De grote vraag in IJsland (en elders in het westen) is dus hoe lang beleidsmakers de aanpak van dit fundamentele schuldenprobleem kunnen blijven uitstellen. De voorbije weken gaf de IJslandse overheid aan het systeem te willen “normaliseren”. Doch dat zou bijna zeker een kapitaalvlucht in gang zetten en een nieuwe schuldencrisis veroorzaken.

Gesprekken met schuldeisers

Het goede nieuws is dat de overheid gesprekken voert met schuldeisers en vertegenwoordigers van de buitenlandse beleggers die momenteel 5,5 miljard euro vast hebben staan op IJslandse rekeningen. Het slechte nieuws is echter dat die gesprekken wellicht op weinig zullen uitdraaien aangezien de belangen van de verschillende partijen helemaal uiteenlopen. Tett besluit dan ook het volgende uit de IJslandse ervaring:

De meest waarschijnlijke scenario’s bestaan uit nieuwe crisissen, langdurige wettelijke gevechten (vergelijkbaar met die tussen Argentinië en diens schuldeisers) en/of nieuwe verlengingen van de “tijdelijke” kapitaalcontroles.

Elke financiële “noodmaatregel” die de financiële realiteit verdraait heeft een verslavende werking.

Breken met zo’n verslaving is, vooral tegen de achtergrond van een aanzienlijke schuldproblematiek, een uiterst pijnlijke aangelegenheid, zowel in politieke als economische termen.